اختلال فومو چیست؟ علائم، دلایل و راهکارهای درمان ترس از جاماندن

به گزارش دانشجو، ثبت و به اشتراک گذاری وقایع روزانه در شبکه های اجتماعی محبوبیتی فراگیر یافته است. دیدن فعالیت های اعضای خانواده، بستگان، دوستان، همکاران یا حتی افرادی که با آن ها اختلاف داریم، می تواند جذاب و سرگرم کننده باشد. پست های صفحات خبری، اینفلوئنسرها و مطالب مورد علاقه و پر بازدید می توانند بهانه ای باشند برای برقراری ارتباط با نزدیکان و آشنایی با افرادی جدید.
اما وابستگی به این جنبه از تعاملات اجتماعی آنلاین می تواند باعث تحریک اختلال فومو (FOMO) در افراد شود. کاربران اینترنت در سال ۲۰۲۲، روزانه به طور میانگین ۱۴۷ دقیقه را در رسانه های اجتماعی گذراندند. مواجهه مداوم با محتوای مربوط به زندگی روزمره افراد می تواند باعث تجربه فومو شود؛ یا ترس از جاماندن یا از دست دادن.
فومو می تواند شامل نگرانی، دلهره و انتظار مداوم و آزاردهنده جا ماندن از جمع های دوستی باشد. تقریبا تمام کاربران شبکه های اجتماعی حداقل یک بار چنین احساسی را تجربه می کنند. اختلال فومو، حداقل هنوز، تشخیص بالینی قطعی ندارد؛ اما افرادی که به طور پیوسته و مداوم دچار ترس از جا ماندن می شوند، احتمالا به آن مبتلا هستند و این اختلال می تواند باعث تهدید سلامت روانی و فیزیکی آن ها شود.
با اینکه شبکه های اجتماعی مقصر و علت اصلی اختلال فومو دانسته می شوند، احساس تعلق به جمع های انسانی و تلاش برای باقی ماندن در آن ها طبیعی است و تا حد زیادی به ویژگی های تکاملی و روان شناختی انسان برمی گردد. با این حال، متخصصان باور دارند که شبکه های اجتماعی می توانند عواملی را که باعث ترس بیش از حد می شوند، در افراد تحریک کنند.
در ادامه با اختلال فومو بیشتر آشنا می شویم و خواهیم دانست که چگونه می توان با ترس از جا ماندن مقابله کرد.
تاریخچه اختلال فومو
اصطلاح فومو اولین بار در سال ۲۰۰۴ مطرح شد. آن سال فیسبوک به عنوان اولین فضای اجتماعی آنلاین بزرگ (شاید به استثنای مای اسپیس) راه اندازی شده بود. می توانیم اعتبار ابداع واژه فومو را به پاتریک مک گنیس بدهیم که در مقاله ای در مجله مدرسه کسب و کار هاروارد در سال ۲۰۰۴ از ترس از جاماندن برای توصیف این موضوع استفاده کرد که چرا افراد برنامه خود را بیش از حد شلوغ می کنند.
<figcaption class="wp-element-caption"استفاده بیشازحد از شبکههای اجتماعی مقصر اصلی اختلال فومو دانسته میشود، اما این ترس همواره از گذشتههای دور با انسانها بوده است. با کنترل عادتهای آنلاین میتوان این اختلال را برطرف یا از آن اجتناب کرد.با افزایش بی سابقه کاربران شبکه های اجتماعی، در اوایل دهه ۲۰۱۰، فومو به واژه ای پرکاربرد در بین متخصصان سلامت روان تبدیل شد و در سال ۲۰۱۳، فرهنگ نامه آکسفورد آن را به فهرست واژه های خود افزود؛ با این تعریف نگرانی فراگیر از اینکه دیگران تجربه هایی رضایت بخش دارند که فرد از آن ها محروم است.
شاید اصلی ترین ویژگی فومو تمایل فرد برای ارتباط دائمی با فعالیت های دیگران باشد. ترس از جا ماندن می تواند باعث تحریک اضطراب شود، اما دیگر جنبه این اختلال، تحریک رفتار غیرقابل کنترل در فرد است که در آن دائما به رفرش کردن صفحات شبکه های اجتماعی برای حفظ ارتباط می پردازد.
با اینکه اختلال فومو با شیوع شبکه های اجتماعی وارد روان شناسی شد، ترس از جاماندن همواره با انسان ها همراه بوده است. انسان موجودی است که از بودن در جمع ها لذت می برد و به آن نیاز دارد. ترس از طرد شدن همیشه در انسان ها به عنوان انگیزه ای برای بقا وجود داشته است. احساس تعلق به جمع و تأیید گرفتن از افراد دیگر می تواند باعث افزایش اعتماد به نفس شود.
علائم فومو
با اینکه فومو تشخیص بالینی قطعی ندارد، متخصصان به علائمی رایج در افراد مبتلا به این اختلال اشاره می کنند.
- چک کردن مداوم شبکه های اجتماعی برای فهمیدن فعالیت های دیگران
- حس منفی هنگام مقایسه زندگی خود با کارهایی که به نظر میرسد دیگران به طور روزمره در شبکه های اجتماعی انجام می دهند
- احساس خستگی روانی از شبکه های اجتماعی
- برنامه ریزی بیش از حد (تلاش برای همه جا و با همه بودن در هر زمان)
- دوری کردن از بقیه
- احساس خستگی فیزیکی
- ناراحتی، اضطراب و افسردگی
- مشکل در تمرکز
- مشکل خواب
- فقدان انگیزه
- عملکرد ضعیف در کار یا درس
کاهش اعتماد به نفس می تواند در وهله اول باعث شود فرد ذهن خود را با سوالاتی درگیرکننده مشغول کند؛ از جمله اگر آن را از دست بدهم یا آنجا نباشم، چه می شود؟، اگر حاضر نشوم درباره ام چه فکری می کنند؟ یا آیا اگر از آن مد پیروی نکنم، ارزشم نزد دیگران کم می شود؟.
<figcaption class="wp-element-caption"ترس از تعلق نداشتن به جمعهای دوستانه از محرکهای طبیعی اختلال فومو است. با برنامهریزی برای سپریکردن اوقاتی خوش کنار آنهایی که دوستشان داریم، میتوان این محرک را خنثی کرد.فردی که خود را درگیر این پرسش ها می یابد، می تواند به گفتن سخن ها یا پیروی از مد هایی در سبک زندگی خود روی آورد که در حالت عادی علاقه ای به انجام آن ها ندارد. او این کارها را به این علت انجام می دهد که در نظر اطرافیان خود باحال یا دیده شود. حتی در موارد شدید، چنین رفتاری می تواند ریسک هایی یا آسیب هایی را به همراه داشته باشد.
دلایل فومو
تمایل به ارتباط و تعلق داشتن به چیزی بزرگ تر از خود در انسان ها طبیعی است. همین تمایل است که به محرک فومو تبدیل می شود. اگر انسان ها احساس کنند که ارتباط های انسانی خود را از دست می دهند، دچار آشفتگی روانی و حتی جسمی خواهند شد. در برخی، این آشفتگی به قدری زیاد می شود که در عملکرد روزمره آن ها اشکال به وجود می آورد.
فومو تنها از رسانه های اجتماعی ناشی نمی شود. اگر به یک فعالیت اجتماعی دعوت شوید، مثلا دورهمی آخر هفته همکاران، شاید تمایلی به شرکت در آن نداشته یا برنامه های دیگری برای آخر هفته خود در نظر گرفته باشید. با این حال، شاید نگرانی از اینکه نتوانید در آغاز هفته کاری، در بحث های همکاران خود درباره مهمانی شرکت کنید، خود را وادار به رفتن به مهمانی کنید.
به طور کلی، هر دلیلی که بتواند باعث شود احساس دوری از یک جمع مرتبط با شما به وجود بیاید، می تواند محرکی برای فومو باشد. برای مثال، شرایط زیر می تواند باعث برانگیخته شدن ترس جا ماندن شود
- نفیهمیدن یک جوک یا اصطلاحی که دوستان در جمع های خودمانی به کار می برند
- انتخاب نشدن در یک تیم
- دعوت نشدن به یک رویداد
- از دست دادن یک واقعه مهم، مانند حراج فروشگاه مورد علاقه
احساس تعلق داشتن به قدری در انسان ها مهم است که برخی از پژوهشگران به آن گرسنگی اجتماعی می گویند. پژوهش ها نشان می دهند احساس تعلق اجتماعی داشتن (حالت مخالف فومو) با سلامت و طول عمر ارتباط مستقیم دارد. اطمینان از تعلق اجتماعی می تواند اضطراب را کاهش دهد و بار روانی روی سیستم عصبی را کم کند. پژوهش ها نشان می دهند که این آرامش خاطر حتی برای سیستم ایمنی بدن نیز مفید است.
<figcaption class="wp-element-caption"نوجوانان و جوانان زمان بسیاری را آنلاین سپری میکنند و در سنی حساس هستند که نیاز به تأییدشدن و تعلقداشتن به جمعهای دوستانه در آنها در اوج خود است؛ بهاینترتیب ریسک ابتلا به اختلال فومو در آنها قابلتوجه است.از طرف دیگر، ترس از جا ماندن باعث ایجاد اضطراب در مغز می شود. مغز در صورت جدا ماندن از جمع های اجتماعی تهدیدی را حس می کند و به آن واکنش نشان می دهد. در نتیجه بار روانی روی سیستم عصبی افزایش می یابد و فرد وارد حالت تدافعی می شود. با تحریک سیستم ایمنی، آشفتگی و ناآرامی ذهنی و جسمی آغاز می شود.
در هنگام مواجهه با این فشار، یکی از واکنش های معمول این است که افراد به شبکه های اجتماعی و روابط دوستانه خود در آنجا پناه ببرند. متخصصان می گویند این رفتار باعث ایجاد وابستگی و حادتر شدن فومو می شود. تعامل با محتوای مربوط به زندگی روزمره دوستان و تأیید گرفتن از آن ها لذت بخش است و باعث ترشح هورمون پاداش دوپامین می شود. به این ترتیب فرد در استفاده از این رسانه ها وسواس و حساسیت بیشتری پیدا می کند.
چه کسانی در معرض فومو هستند؟
از نظر سن، نوجوانان و جوانان بیشتر از همه دچار ریسک فومو هستند. آن ها در سنی قرار دارند که نیاز به تأیید اجتماعی و تعلق داشتنشان بیشتر است، حساسیت بالاتری دارند و زمان بیشتری را به صورت آنلاین می گذراندند. رسانه های اجتماعی باعث می شود آن ها خود را با دیگران مقایسه کنند و با افکاری منفی درباره خود، اعتماد به نفسشان آسیب ببیند.
با این حال، از آنجا که رسانه های اجتماعی مهم ترین عامل محرک فومو به حساب می آیند، هر کاربر پرکار شبکه های اجتماعی می تواند در معرض ریسکی بزرگ تر از افرادی باشد که فعالیت زیادی در این شبکه ها ندارند.
همانطور که اشاره شد، یکی از دلایلی که افراد به استفاده بیش از حد از شبکه های اجتماعی روی می آورند، واکنش های دفاعی آن ها به محرک های فومو است که از پیش درونشان وجود دارد. به طور خلاصه، افرادی که تمایل بیشتری به صرف انرژی برای روابط اجتماعی خود دارند، بیشتر از شبکه های اجتماعی استفاده می کنند. در نتیجه حساسیت بالا ی آن ها باعث می شود بیشتر خود را با های لایت های زندگی دیگران مقایسه کنند و در معرض محرک های فومو قرار بگیرند.
<figcaption class="wp-element-caption"شناخت محرکهایی که باعث ترس جداماندن میشود یکی از کارآمدترین روشها برای کنترل فومو است. نوشتن احساسات و خاطرات روزانه میتواند در رسیدن به این شناخت راهگشا باشد.همچنین پژوهش های اندکی نشان می دهند که برونگراها بیشتر از درونگراها به استفاده افراطی از شبکه های اجتماعی روی می آورند. افراد با اضطراب اجتماعی نیز در معرض ریسک بالای فومو هستند، زیرا تمایل بیشتری به رها کردن روابط در زندگی واقعی و اتکا به روابط آنلاین دارند.
مقابله با فومو
یکی از راه های مقابله با فومو یادآوری چیزی است که در شبکه های اجتماعی نمی بینیم. افراد معمولا زندگی خود را به طور کامل نشان نمی دهند و زندگی هیچ کس دائما مملو از وقایع هیجان انگیز نیست. در واقع یکی از دلایلی که افراد به مستند کردن وقایع هیجان انگیز زندگی خود در شبکه های اجتماعی علاقه مند هستند، خاص و نادر بودن آن هاست.
یک راه بسیار کارآمد برای خنثی کردن محرک های فومو شناختن آن هاست. هر فرد می تواند با محرک های منحصر به فردی دچار اضطراب جا ماندن شود. شناختن و به حداقل رساندن محرک ها اهمیت حیاتی دارد. برای مثال، اگر کار زیاد با تلفن همراه شما را مضطرب می سازد، می توانید برای گذراندن زمانی بدون آن برنامه ریزی کنید؛ از آن دور شده و به مدیتیشن و ارتباط حضوری با دوستان یا وقت گذرانی در طبیعت مشغول شوید.
همچنین ممکن است فرد یا محتوای خاصی در رسانه های اجتماعی به عنوان محرک های فومو برای شما عمل کنند. در این صورت بهترین راه، حذف آن محتوا و تلاش برای سم زدایی از زمانی است که آنلاین می گذرانید. دانستن اینکه هدف شما از گذراندن زمان در فضای مجازی (و به طور کلی زمان روزانه خود) چیست، می تواند به دوری از محرک های فومو و ایجاد تعادل در فعالیت های روزانه شما کمک کند.
گذراندن زمان حضوری بیشتر با افرادی که آن ها را در شبکه های اجتماعی دنبال می کنید و داشتن زمانی با کیفیت در کنار افرادی که به آن ها عشق می ورزید، می تواند باعث خنثی شدن عوامل محرک فومو شود. یکی دیگر از راه های مؤثر برای شناخت محرک های فومو در خودتان، روی آوردن به خاطره نویسی ثبت افکار و وقایع روزانه است. با این روش می توانید ذهن خود را از موضوعاتی که شما را به خود مشغول می کنند پاک کنید.
در آخر، مراجعه به درمانگر می تواند راهی عالی برای از بین بردن اختلال فومو باشد. یک درمانگر می تواند با شناخت احساسات، افکار و رفتار شما و با استفاده از روش رفتار درمان شناختی (CBT) شما را برای ترک عادت های مخرب راهنمایی کند.
باید به یاد داشت که فومو جنبه ای منفی از تأثیرات شبکه های اجتماعی روی ذهن و جسم شما است، اما راه حل آن نه در اجتناب، بلکه کنترل عادتی است که باعث تحریک ترس می شود. با کنترل عادت ها و استفاده از مکانیسم های صحیح دیگر می توان این اختلال را برطرف کرد و به رابطه ای سالم و مطمئن با ان در شبکه های اجتماعی و در زندگی واقعی رسید.
سوالات متداول
- من گاهی اوقات علائم فومو را دارم، آیا به این اختلال مبتلا هستم؟ علائم این بیماری در اثر انگیزه ها و محرک هایی طبیعی در رفتار انسان ها ایجاد می شود. طبیعی است که هر کسی حداقل در یک مقطع چنین علائمی را تجربه کرده باشد. اما اختلال فومو به حالی اطلاق می شود که ترس از جدا ماندن به طور دائمی در فرد وجود داشته باشد و به روند زندگی روزمره او آسیب بزند.
- چگونه می توان از ابتلا به اختلال فومو مطمئن شد؟ اختلال فومو، حداقل در حال حاضر، تشخیص قطعی ندارد. با این حال، در صورتی که فرد به طور پیوسته ترس از دست دادن را تجربه کند، مراجعه به متخصصان سلامت روان می تواند راهگشا باشد.
- آیا باید گوشی موبایل و لپ تاپ خود را به طور کامل کنار بگذارم؟ برخلاف باور رایج، استفاده از ابزارهای ارتباطی هوشمند تنها علت این اختلال نیست. به بیان صحیح تر، این ابزارها می توانند شرایطی را ایجاد کنند که در آن واکنش های منجر به فومو در فرد فعال شود. پس کنار گذاشتن آن ها نه تنها راه حلی کافی نخواهد بود، بلکه می تواند اشتباه نیز باشد. بهترین راه تلاش برای کنترل عادت ها با کمک یک درمانگر است.