جنگنده اف-۱۴ تامکت؛ تاریخچه و ویژگیهای فنی پرندهای که نماد قدرت هوایی شد

جنگنده اف-۱۴ تامکت ساخت کمپانی گرومن، علیرغم انتقاداتی که در خارج از مرزها برای ترویج ملیگرایی افراطی آمریکایی متوجه شد، با انتشار فیلم تاپگان در ماه می ۱۹۸۶ به نماد آرزوهای خلبانان نیروی دریایی در سراسر جهان تبدیل شد. این هواپیما پیش از آنکه در سینما ستاره شود، سالها در خدمت عملیاتی نیروی دریایی ایالات متحده بود.
ریشههای پروژه اف-۱۴ به دهه ۱۹۵۰ بازمیگردد وقتی ارتش آمریکا به دنبال هواپیمایی برای دفاع از ناوگروههای تهاجمی در برابر موشکهای ضدکشتی دوربرد بود. رابرت مکنامارا، وزیر دفاع وقت، میخواست هواپیمایی طراحی شود که نیازهای هر دو نیروی هوایی و دریایی را برآورده کند، همانند اف-۴ فانتوم دو که پیشتر برای هر دو نیرو ساخته شده بود.

گرومن و سنت نامگذاری با نام گربههای سانان
در چارچوب برنامه آزمایشی جنگنده تاکتیکی (TFX)، جنرال داینامیکس و گرومن برای ساخت هواپیمای مشترک همکاری کردند. گرومن که پیشینه نامگذاری هواپیماها با عناوینی مانند هلکت، وایلدکت و برکت را داشت، این بار نام تامکت را برگزید؛ نامی که لقب دریاسالار توماس اف کانولی، فردی با نقش کلیدی در پروژه، نیز بود.
در طول جنگ ویتنام، آمریکاییها متوجه شدند فانتومها اگرچه در نقش جنگنده-بمبافکن کارآمدند، اما مانورپذیری میگهای شوروی را ندارند. وقتی دریاسالار کانولی نمونه اولیه تامکت را پروازاند، مشکلاتی در پرواز ماکفوق و دشواری فرود بر ناوهای هواپیمابر آشکار شد. کانولی نگرانیهای خود را در کنگره بیان کرد و حمایتهای مالی از پروژه متوقف گردید.

نیروی دریایی نیازمند محافظت از ناوگروهها بود
در این شرایط، فرماندهی سیستمهای هوایی نیروی دریایی (NAVAIR) که هواپیمای دوکاربرد نداشته بود، درخواست پیشنهاد داد. معیارهای اصلی شامل جنگنده دو سرنشینه پشتسرهم، دو موتوره، مخصوص نبرد هوا-به-هوا با قابلیت پرواز ۲.۲ ماخ بود. پس از بررسی پیشنهادها، مکدانل داگلاس و گرومن به عنوان فینالیستها انتخاب شدند.
در ژانویه ۱۹۶۹، طرح ۳۰۳ گرومن برنده اعلام شد. برای تسریع ورود به خدمت، نیروی دریایی از ساخت نمونه اولیه صرفنظر کرد و گرومن بلافاصله تولید را آغاز کرد. نیروی هوایی نیز همین روش را برای اف-۱۵ ایگل مکدانل داگلاس تکرار کرد.

شناسایی اهداف در بیش از ۱۶۰ کیلومتری
اف-۱۴ تامکت دو نفره است خلبان و افسر رهگیری رادار که سیستم کنترل تسلیحات را مدیریت میکند. این جنگنده همهفصل قادر است اهداف هوایی دشمن را از فاصله بیش از ۱۶۰ کیلومتر شناسایی کرده و همزمان شش موشک هوا-به-هوا به سمت شش هدف شلیک نماید.
بار تسلیحاتی شامل شش موشک دوربرد، شش موشک میانبرد و حداکثر چهار موشک کوتاهبرد میباشد. در بدنه یک توپگردان با ۶۷۵ گلوله نصب است. اف-۱۴ همچنین میتواند بمبهای هدایتشونده لیزری را با استفاده از سیستم هدفگیری LANTIRN به کار بگیرد.

سرعت و چابکی با بالهای متمایل
با ابعادی حدود ۱۹.۲ متر طول و ۱۹.۵ متر پهنه بال، اف-۱۴ در سطح دریا سریعتر از سرعت صوت و در ارتفاع بیش از ۲.۳ ماخ پرواز میکند. برد بدون سوختگیری هوایی ۲٬۵۷۵ کیلومتر و برد رزمی نزدیک به ۱٬۶۰۰ کیلومتر است.
ویژگی منحصربهفرد این جنگنده، سیستم بال متمایل به عقب است که بهصورت خودکار برای کارکرد بهینه تنظیم میشود. این ویژگی هواپیمای بزرگ و سنگین را به جنگندهای چابک و سریع تبدیل کرده است. از صندلی عقب، افسر رادار میتواند تا ۲۴ هواپیما را با رادار پالس داپلر باند نوع ردیابی نماید.

ورود به خدمت در سال ۱۹۷۲
اولین پرواز اف-۱۴ در ۲۱ دسامبر ۱۹۷۰ در کارخانه کالورتون گرومن در لنگآیلند نیویورک انجام شد. در ۸ اکتبر ۱۹۷۲، این جنگنده در پایگاه هوایی میرامار کالیفرنیا با اسکادران آموزشی به خدمت نیروی دریایی درآمد. خلبانان برای اولین بار در میرامار آموزش دیدند و در سپتامبر ۱۹۷۴ بر ناو هواپیمابر USS مستقر شدند. در آوریل ۱۹۷۵، اف-۱۴ پوشش هوایی برای خروج سربازان و شهروندان آمریکایی از سایگون را تأمین کرد.

اولین شکار هوایی در خلیج سدره
در سال ۱۹۷۳ معمر قذافی ادعا کرد خلیج سدره بخشی از آبهای سرزمینی لیبی است، ادعایی که بر پایه معاهده آزادی ناوبری رد شد. با روی کار آمدن رونالد ریگان در ۱۹۸۱، ناوگان آمریکایی شامل USS و USS به سمت خلیج سدره حرکت کرد تا بینالمللی بودن این آبها را اثبات نماید.
در ۱۸ آگوست ۱۹۸۱، سه میگ-۲۵ فاکسبات لیبی به ناوگروه نزدیک شدند و توسط رادارهای آمریکایی ردیابی گردند. روز بعد، هواپیمای هشدار اولیه دو سوخوی را در حال برخاستن از پایگاه غردابیه شناسایی کرد. دو اف-۱۴ برای رهگیری اعزام شدند. یکی از سوخویها موشک شلیک کرد اما هدف را نشانه نرفت. اف-۱۴ها با موشک سایدوایندر هر دو سوخوی را ساقط کردند.
در اواخر دهه ۱۹۸۰، نیروی دریایی به دنبال جایگزین برای اف-۱۴ بود، اما پس از فروپاشی اتحاد شوروی در دسامبر ۱۹۹۱ بودجهها کاسته شد و برنامهها لغو گردید. اف-۱۴ در جنگ خلیج فارس خدمت کرد و در نهایت در ۲۲ سپتامبر ۲۰۰۶ بازنشسته شد. در طول تولید بین ۱۹۶۹ تا ۱۹۹۱، گرومن ۷۱۲ واحد ساخت.

مشخصات فنی جنگنده اف-۱۴
| خدمه |
| طول |
| طول بال ها |
| ارتفاع |
| مساحت بال |
| وزن خالی |
| وزن ناخالص |
| ظرفیت سوخت |
| موتور |
کاربرد
| حداکثر شدت |
| برد |
| سقف پروازی |
| نرخ صعود |