تحول پارادایم انرژی: راهکار زنگنه برای عبور از ناترازی برق و پایان عصر نفت

تحول پارادایم انرژی راهکار زنگنه برای عبور از ناترازی برق و پایان عصر نفت, بیژن زنگنه، وزیر سابق نیرو، در آیین پایانی دهمین کنگره و نمایشگاه راهبردی نفت و نیرو، تحلیل جامعی از چالشهای انرژی کشور ارائه داد. او تمرکز خود را بر روی سه محور ناترازی برق، مشکلات حوزه نفت و بهینهسازی مصرف انرژی قرار داد و راهکارهای عملیاتی برای مدیریت بحران فعلی را تشریح کرد.

ریشههای ناترازی برق و شکست خصوصیسازی زنگنه ناترازی فعلی برق را سومین بحران بزرگ این حوزه پس از انقلاب نامید و عدم اندوختهگذاری ملزوم را عامل اصلی آن معرفی کرد.

او خصوصیسازی نیروگاهها را نه تنها راهحل، بلکه عاملی برای تشدید مشکلات ارزیابی کرد، چرا که بخش خصوصی و خصولتی اعتبار مالی وزارت نیرو را برای خرید برق پذیرفته نیست.

تاریخچه سه بحران برق و درسهای گذشته وزیر سابق نیرو به مرور سه دوره ناترازی پرداخت اولین بحران در سال ۱۳۵۶ با نصب توربینهای گازی در نیروگاه ری مدیریت شد، دومین در سال ۱۳۶۷ با تعمیر واحدهای جنگی و تغییر پارادایم به نیروگاههای سیکل ترکیبی حل گردید، و دوره ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۶ شاهد توسعه گسترده برقآبی بود که ظرفیت را به ۱۰ هزار مگاوات رساند.

برتری اقتصادی انرژی خورشیدی و طرح ۳۰ هزار مگاواتی زنگنه با اشاره به افت شگفتانگیز قیمت انرژی خورشیدی، اعلام کرد که امروزه میتوان برق فتوولتائیک را با قیمتی کمتر از ۲ سنت دلار در کیلوواتساعت تولید کرد، ارزانتر از نیروگاههای حرارتی.

او طرح احداث ۳۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی تا اردیبهشت ۱۴۰۵ را راهحل سریع برای رفع ناترازی انرژی (نه تنها قدرت) معرفی کرد و تأکید کرد که این ظرفیت معادل دو فاز گازی پارس جنوبی انرژی اولیه تولید میکند. مکانیزم مالی احیای ماده ۱۲ قانون موانع رقابت راهکار مالی زنگنه، احیای ماده ۱۲ قانون موانع رقابت است.

ورشیدی را عهدهدار میشود.

خرید تضمینی برق توسط شرکت نفت با سقف ۷ سنت در کیلوواتساعت برای سه سال، و واریز مستقیم به حساب اندوختهگذاران برای بازپرداخت وامهای خارجی، از دیگر جزئیات این طرح است. محاسبات زنگنه نشان میدهد صرفهجویی سالانه ۱۵ میلیارد لیتری نفتگاز (معادل ۹ میلیارد دلار) در برابر هزینه ۴ میلیارد دلاری خرید برق، مدل برد-برد برای همه طرفین ایجاد میکند.

آخر عصر نفت و ضرورت تطبیق با فناوری نوین در بخش نفت، زنگنه هشدار داد که با رواج خودروهای برقی و انرژیهای تجدیدپذیر، تقاضای جهانی برای هیدروکربورها در کمتر از یک دهه به شدت کاهش یابد و قیمت نفت تحت فشار قرار گیرد. او افزایش ظرفیت تولید نفت به ۵/۵ میلیون بشکه در روز برای بهینهسازی صادرات در زمان باقیمانده، و رفع تحریمها برای جذب فاینانس خارجی را ضروری دانست.

همچنین تغییر روابط مالی بین شرکت نفت و دولت را پیشنیاز توسعه حوزه نفت عنوان کرد. ریشههای ناترازی گاز و اولویت مصرف بر تولید وزیر سابق نفت ناترازی گاز را ناشی از اولویتدهی نادرست به پرداخت یارانهها و پروژههای کمبازده (مانند قیر رایگان روستایی) بر توسعه زیرساختها دانست. تبدیل شرکتهای نفت، گاز و پالایش به ادارات کل بودجهگیر، سرمایهگذاری در توسعه را مختل کرده است.

زنگنه تأکید کرد که حل ناترازی انرژی بدون تمرکز بر بهینهسازی مصرف ممکن نیست. پتانسیل ۳۱ میلیارد دلاری بهینهسازی و پیشنیازهای اصلاح قیمت زنگنه به طرحهای بهینهسازی انرژی در دولتهای یازدهم و دوازدهم (با ارزش ۳۱ میلیارد دلار) اشاره کرد که اجرا نشدهاند.

او اصلاح قیمت حاملهای انرژی را در شرایط فعلی غیرمصلحتی دانست، اما پیش از هر اصلاح قیمتی، اجرای پیشنیازهایی را لازشم شمرد تأمین خودروی باکیفیت با قیمت بینالمللی، تکمیل مترو و اتوبوسرانی، بازسازی ناوگان حمل بار و مسافر (دیزلی و بنزینی)، و توسعه راهآهن. او ادغام وزارت نیرو در وزارت نفت و تشکیل وزارت نفت و انرژی را برای مدیریت یکپارچه و حذف تنشهای بینسازمانی پیشنهاد داد.

آینده هر مصرفکننده، یک تولیدکننده بالقوه در جمعبندی، زنگنه با اشاره به سرعت تغییرات فناوری، پیشبینی کرد که هر مصرفکننده کوچک میتواند به تولیدکننده برق تبدیل شود. کلید جهش انرژیهای نو، نه تنها پیشرفت فناوری، بلکه ابداع راهکارهای مالی، ساده و اجرایی برای اندوختهگذاری و فاینانس است.