ناسا سامانه بادبان خورشیدی کامپوزیتی پیشرفته را با موشک الکترون به فضا میفرستد

ناسا در حال گسترش یکی از تازهترین شاهکارهای فناوری فضایی به نام سیستم بادبان خورشیدی کامپوزیتی پیشرفته است که در پروژههای آتی این سازمان مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
بادبان خورشیدی چیست؟
برای آشنایی با فناوری ابتدا باید بدانیم بادبان خورشیدی چیست. به زبان ساده، بادبان خورشیدی ابزاری است که نور خورشید را به نیروی رانشی تبدیل میکند و نیاز به پیشران موشکی را از بین میبرد.
نور خورشید از ذراتی به نام فوتون تشکیل شده که مومنتوم یا اندازه حرکت دارند. مومنتوم نوعی انرژی است که فیزیکدانان با روابط ریاضیاتی خاص قادر به محاسبهی آن هستند. هنگامی که فوتون به بادبانهای یک سیستم بادبان خورشیدی برخورد میکند، میتواند مومنتوم خود را به صورت فشاری ناچیز به آن منتقل کند.
این فشار جزئی اما مداوم است و در طول زمان میتواند نیروی رانش چشمگیری ایجاد کند که نقش پیشران فضاپیما را ایفا میکند. رایگان بودن منبع تابشی همچون خورشید این مزیت را برای بادبانهای خورشیدی به همراه دارد که آنها را قابل دسترستر و منحصر به فردتر از سیستمهای پیچیده پیشران میکند. به نظر دانشمندان، بادبانهای خورشیدی بهترین گزینه ما برای سفرهای بینستارهای در فضا هستند.
مأموریتهای فضایی همانند فضاپیما لایتسیل ۲ نشان دادهاند که فضاپیماهای کوچک میتوانند از بادبانهای خورشیدی برای تغییر مدار خود و تامین انرژی مطالعات فضایی بهره ببرند.
فناوری چیست؟
سامانه بادبان خورشیدی کامپوزیتی پیشرفته ناسا یا نیز یک بادبان خورشیدی است که با مواد و ساختاری نوین در مدار زمین قرار میگیرد تا کارایی آن آزمایش شود. قرار است در تاریخ ۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ با موشک الکترون به فضا پرتاب شود و در مدار زمین مستقر گردد.
مأموریتهای آینده با محوریت بادبان خورشیدی به بادبانهای بزرگتر و مواد سبکتر برای به حداکثر رساندن عملکرد نیاز دارند. از این رو برای آزمایش به فضا میرود.

این مأموریت اولین آزمایش این فناوری در فضا خواهد بود و موفقیت آن راه را برای مأموریتهای آتی هموار میکند.
شتابی که فضاپیما از نور خورشید دریافت میکند به اندازه بادبان و جرم فضاپیما بستگی دارد. برای افزایش کارکرد، طراحان مأموریت باید به بادبانهای بزرگتر و فضاپیماهای سبکتر توجه کنند.
از نظر دیگر، مسئله حیاتی در ساختار بادبانهای خورشیدی، بوم آنهاست که باید طویل باشد تا بادبان محکم و استوار بماند.

لایتسیل ۲ و دیگر فضاپیماهای پیشین بادبان خورشیدی از بومهای فلزی بهره میبردند که سنگین هستند و به علت نوسانات دمایی سرد و گرمی در فضا میتوانند بهطور غیرقابل پیشبینی منحرف شوند. از بومهای کامپوزیتی که از پلیمر تقویتشده با فیبر کربن ساخته شدهاند استفاده خواهد کرد.
مواد کامپوزیتی دارای استحکام بالا و وزن کم هستند و در کاربردهای هوافضا، خودروسازی و پزشکی یافت میشوند. طول هر بوم بادبان ۷ متر است، اما تنها ۹۰۰ گرم وزن دارد که ۷۵ درصد سبکتر از بومهای فلزی است. ناسا میگوید که این بومها ۱۰۰ برابر کمتر در معرض تابخورگی تحت نوسانات شدید دما هستند.
بومهای کامپوزیتی به قدر کافی قویاند که بادبان را محکم نگه دارند، در عین حال به قدر کافی انعطافپذیرند تا پیچ نخورند یا به راحتی نشکنند. ناسا در حال بررسی استفاده از این مواد برای ساخت زیستگاههای انسانی در ماه یا مریخ است.
نحوه کارکرد بادبان خورشیدی تازه ناسا
فضاپیمای در هسته خود یک کیوبست دارد؛ کیوبستها ماهوارههای کوچکی هستند که ابعادی در حد تنها چند متر دارند. لایتسیل ۱ و ۲ نیز شامل کیوبستهایی به اندازه یک قرص نان بودند. اما یک کیوبست ۱۲ واحدی دارد که تقریبا چهار برابر بزرگتر از کیوبست لایتسیل است.
پس از رسیدن به فضا، بومهای بادبان خورشیدی بر روی دوکهای مرکزی نواری شکل جدا میشوند. بومها چهار بادبان مثلثی شکل را بیرون میکشند تا یک مربع کامل را شکل دهند.

در صورت استقرار کامل، بادبان همانند یک بادبادک مربعی شکل خواهد بود که هر ضلع آن ۹ متر است.
مزایا و کاربردهای فناوری
دادههای بهدستآمده از به طراحی سیستمهای بادبان خورشیدی در مقیاس بزرگتر کمک خواهد کرد. از این سیستم میتوان برای هشدارهای هوای فضایی، ماهوارههای شناسایی سیارکهای نزدیک زمین و ماهوارههای ارتباطات بهره برد.
علاقه به بادبانهای خورشیدی به عنوان جایگزینی برای پیشرانهای شیمیایی و الکتریکی همچنان در حال افزایش است. استفاده از نور خورشید برای به حرکت در آوردن فضاپیماهای کوچک به جای پیشرانهای مصرفی برای انجام مأموریتها سودمند خواهد بود. انتظار میرود این فناوری انعطافپذیری بیشتری در طراحی فضاپیماها فراهم کند و ناسا بتواند برای رسیدن به اهداف مأموریتهای خود بهترین کارایی را ارائه دهد.