>> ۹۰ درصد سقطهای غیرقانونی در محیط خانگی انجام میشود؛ هشدار معاون بهداشت > به گزارش دانشجو

>> ۹۰ درصد سقطهای غیرقانونی در محیط خانگی انجام میشود؛ هشدار معاون بهداشت > به گزارش دانشجو، علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مورد ابعاد مختلف سقط جنین در ایران اظهار نظر کرد. او تأکید کرد که در صورت انجام سقط جنین غیرقانونی، پزشک یا فرد انجامدهنده به مراجع قضایی معرفی شده و باید روال قانونی خود را طی نماید.

سقطهای قانونی محدود به موارد پزشکی است رئیسی توضیح داد که سقط جنین قانونی یکی از جنبههای این موضوع است که سالانه کمتر از ۷ تا ۸ هزار مورد را شامل میشود. بر اساس آییننامه مربوطه، پزشکی قانونی در جلساتی با حضور پزشکان متخصص و بر پایه نتایج آزمایشهای ژنتیکی، برای مادران دارای مشکلات ژنتیکی تصمیم به انجام سقط میگیرد. در این موارد، مادر میتواند به طور قانونی عمل سقط جنین را در مراکز مجاز انجام دهد.

رسمی وزارت بهداشت و تنها در محیط خانه اتفاق میافتد.

او بیان کرد که این سقطهای غیرمجاز با روشهای فیزیکی، مصرف داروهای سنتی و مواد قاچاق انجام میشوند که خطرات جدی برای سلامت مادر به همراه دارد. عوامل اقتصادی و عدم آمادگی اصلی دلایل خانوادههاست رئیسی تصریح کرد که اکثر سقطهای غیرقانونی در چارچوب خانواده و با رضایت طرفین صورت میگیرد. او دلایل اصلی را دلایل اقتصادی، عدم آمادگی برای پذیرش کودک و عدم تمایل به فرزند عنوان کرد.

معاون بهداشت افزود که در این راستا طرح پویش نفس اجرا شده تا با ارائه حمایتهای مالی و روانی، این خانوادهها را تشویق به نگهداشتن جنین نماید.

>> آمارهای نگرانکننده و چالشهای پیش رو آمار اعلام شده توسط معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تصویری نگرانکننده از وضعیت سقطهای غیرقانونی در ایران ترسیم میکند. برآوردها حاکی از آن است که حجم واقعی این عملها میتواند چندین برابر آمارهای رسمی ثبت شده در سیستمهای پزشکی قانونی و بیمارستانی باشد، چرا که اکثریت آنها به صورت پنهانی و در محیطهای غیراستریل خانهها انجام میپذیرند.

این موضوع نه تنها چالشهای حقوقی و قضایی را به همراه دارد، بلکه یک بحران جدی سلامت عمومی محسوب میشود که جان مادران را به خطر میاندازد.

عفونتهای شدید رحم و پیوندهای پیوندی، خونریزیهای کنترلنشده که میتواند به شوک و مرگ منجر شود، سوراخ شدن رحم ناشی از استفاده از ابزارهای غیراستاندارد، و باقیمانده قطعات جنین در رحم که باعث عفونت مزمن و بیباری ثانویه میشود، از جمله مخاطرات رایج هستند. همچنین استفاده از داروهای قاچاق، سنتی یا با دوز نامناسب میتواند باعث سمیت کبدی، کلیوی و اختلال در سیستم تخثر خون گردد.

متأسفانه در بسیاری از موارد، مادران به دلیل ترس از پیگرد قانونی یا شرم اجتماعی، در مراجعه به مراکز درمانی برای مدیریت عوارض دیر میکنند که این امر خطر مرگ را چندچندان میکند. بستر قانونی و مجازاتهای پیشبینی شده بر اساس قوانین جاری جمهوری اسلامی ایران، سقط جنین غیرمجاز جرم محسوب شده و مجازاتهای سنگینی برای مرتکبان پیشبینی شده است.

ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، برای کسی که به عمد جنین را ساقط کند، دیه و تاویل (مجازات تعزیری) را مقرر داشته است. اگر سقط جنین توسط پزشک یا قابلطبابت انجام شود، علاوه بر مجازات جزایی، مجازاتهای اداری و شغلی از جمله توقیف مجوز اشتغال و حذف از نظام پزشکی نیز در انتظار آنها است. قانون همچنین به طور صریح مجازاتی برای مادری پیشبینی کرده که رضایت خود را برای سقط جنین غیرمجاز بدهد.

این چارچوب قانونی با هدف حفظ حیات جنین و سلامت مادران تدوین شده، اما اجرای آن در مواردی که عمل در پنهان و در خانه انجام میشود، با چالشهای جدی روبروست. تحلیل طرح پویش نفس و رویکرد حمایتی اشاره معاون بهداشت به اجرای طرح پویش نفس نشاندهنده تغییر رویکرد از نگاه صرفاً مجازاتگرایانه به رویکردی پیشگیرانه و حمایتی است.

این طرح که در راستای سیاستهای جمعیتی و حمایت از خانواده تدوین شده، بر سه محور اصلی تمرکز دارد حمایتهای مالی (مانند وامهای ازدواج، یارانه کودک، و کمکهای نقدی مستقیم)، حمایتهای خدماتی (شامل مراقبتهای قبل از زایمان رایگان، مراقبت از کودک، و خدمات مشاوره) و حمایتهای فرهنگی-اجتماعی (تغییر نگرههای جامعه نسبت به باروری و تقویت ارزشهای خانواده).

هدف نهایی این است که حذف موانع اقتصادی و اجتماعی، انگیزه خانوادهها را برای پذیره کودک افزایش دهد و آنها را از تصمیم به سقط جنین غیرقانونی منصرف سازد. کارشناسان معتقدند موفقیت این طرح بستگی به پایداری بودجه، شفافیت در اجرا و رسیدن به قشرهای واقعی نیازمند دارد.

نقش آموزش، فرهنگسازی و دسترسی به پیشگیری کاهش سقطهای غیرقانونی بدون سرمایهگذاری بر آموزش و فرهنگسازی و بهبود دسترسی به روشهای پیشگیری از بارداری نامناسب، ممکن نیست. بسیاری از بارداریهای نامطلوب که پیشزمینه سقط جنین را فراهم میکنند، ناشی از عدم آگاهی کافی درباره روشهای پیشگیری، عدم دسترسی آسان و ارزان به وسایل پیشگیری، یا باورهای غلط و خرافی در مورد عوارض آنهاست.

تقویت آموزشهای سلامت جنسی و باروری در مدارس، دانشگاهها، پیش از ازدواج و در مراجع بهداشت، به ویژه برای زوجین جوان، میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش بارداریهای نامناسب ایفا کند. همچنین ارائه خدمات مشاوره پیشگیری رایگان و با حفظ حریم خصوصی در سطح کلان، یکی از موثرترین استراتژیهای اثباتشده در سطح جهانی برای کاهش نرخ سقط جنین است.

تجربیات جهانی و الگوی ایران تجربیات کشورهای مختلف نشان میدهد که محدودیتهای قانونی سختگیرانه به تنهایی نرخ سقط جنین را به طور قابل توجهی کاهش نمیدهد، بلکه آن را به سمت ناامن و پنهان میراند. کشورهای که با ترکیب قوانین حمایتکننده، دسترسی آسان به پیشگیری، خدمات مشاوره جامع و شبکه حمایتی قوی برای مادران تنها و کمدرآمد، موفق شدهاند نرخ سقط جنین و مرگ و میر مادری ناشی از آن را به حداقل برسانند.

ایران با داشتن زیرساختهای شبکه بهداشت-درمان (شبکه خانواده، بهزیستی، و مراجع بهداشت) پتانسیل بالایی برای پیادهسازی این مدل ترکیبی را دارد. کلید موفقیت در یکپارچهسازی این ظرفیتها با سیاستهای کلان جمعیتی و اجتماعی است. مسئولیتهای مشترک دولت، جامعه و خانواده مبارزه با پدیده سقط جنین غیرقانونی و کاهش پیامدهای مخرب آن، مسئولیتی مشترک است که نیازمند همافزایی تمام بازیگران است.

دولت و قانونگذاران موظفند با تدوین قوانین حمایتی، تخصیص بودجه کافی و نظارت بر اجرای طرحهایی مانند پویش نفس، بستر را برای حفظ حیات جنین و سلامت مادر فراهم کنند. نظام پزشکی و دانشگاههای علوم پزشکی باید با آموزش کادرهای متخصص، گسترش خدمات مشاوره و پیشگیری، و ایجاد مکانیزمهای رेफरल آسان برای مادران در خطر، نقش پیشگیرانه خود را ایفا نمایند.

جامعه مدنی، رسانهها و فعالان فرهنگی نیز وظیفه دارند با ضد کلیشهها، ترویج فرهنگ حیاتدوستی و حمایت اجتماعی از مادران، فضای امیدوارکنندهای بسازند. در نهایت، خانواده به عنوان هسته اصلی جامعه، با تقویت بنیانهای عاطفی، مشورت و تساهل، میتواند امنترین پناهگاه برای پذیرش زندگی نوظهور باشد.

نتیجهگیری و چشمانداز آینده اعلام آمار ۹۰ درصدی سقطهای غیرقانونی در خانهها توسط معاون بهداشت، زنگ خطری است که نیازمند اقدام فوری، همافزا و چندجانبه است. اگرچه رویکرد حمایتی طرح پویش نفس گامی در راستای ریشهکن مشکلات اقتصادی و اجتماعی است، اما بدون توجه موازی به ابعاد پزشکی، آموزشی، حقوقی و فرهنگی، پاسخگوی کامل این چالش نخواهد بود.

حفظ حیات جنین و سلامت مادران دو هدف همسو هستند که تحقق آنها در تقویت نظام بهداشت، عدالت اجتماعی، و ترویج فرهنگ ارزش زندگی خلاصه شده است. امید است با تداوم تلاشها و اصلاح الگوهای اجرایی، شاهد کاهش معنادار این آمارها و بهبود شاخصهای سلامت مادری در سالهای آینده باشیم.