شیوع چاقی، دیابت و پوکی استخوان دلواپس‌کننده است_دانشجو

دانشجو: با گذشت بیشتر از سه دهه از اغاز برنامه ید رسانی در سرزمین، رئیس پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم از پیروزی ایران در حذف افتید و افت شدید آمار گواتر خبر داد.

فریدون عزیزی، رئیس پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در نشست خبری به مناسبت روز جهانی تیروئید با اشاره به سابقه شکل‌گیری فوق تخصص غدد در ایران او گفت: رشته فوق‌تخصصی غدد از سال ۱۳۶۴ در سرزمین بنیان نهاده شد و هم‌اکنون در همه استان‌ها فعال است. مطابق مستندات علمی جهانی، ایران دهمین سرزمین دنیا از نظر تعداد مقالات منتشرشده در حوزه غدد محسوب می‌شود.

وی در ادامه با اشاره به نقش حیاتی تیروئید در سلامت عمومی اظهار داشت: تیروئید غده‌ای در جلوی گردن است که با ترشح هورمون‌هایی به درون خون، مسئول تنظیم متابولیسم بدن است. نقش کلیدی این غده در دوران جنینی و بارداری است؛ به‌اختصاصی در رشد مغزی جنین. با اهمیت ترین قسمت تیروئید، ید حاضر در آن است که در صورت افتدر دوران بارداری، حتی با درمان‌های بعدی نیز امکان جبران اختلالات رشد سلولی وجود ندارد.

عزیزی افزود: سلول‌های مغزی جنین باید از تعداد اندک به نزدیک به ۱۰۰ میلیارد سلول برسند تا پایه‌های ضریب هوشی شکل بگیرد. پیش از سال ۱۳۶۲، مطالعات نشان داد بیماری تیروئید از جمله گواتر در جامعه شایع بوده، اما بعد از انجام بازدید‌های علمی و درمان‌های موثر، کنترل این بیماری در دستور کار قرار گرفت.

وی با اشاره به نتایج مطالعات میدانی او گفت: در روستاهای شمال تهران، ۷۰ درصد دختران و ۵۴ درصد پسران دچار اختلال رشد قدی بودند، به‌طوری که برخی بیشتر از حد قد بلند بودند و کمتر از ۳ درصد رشد قدی طبیعی داشتند. در همان منطقه، ۱۰۰ درصد جمعیت دچار گواتر، ۶۰ درصد دچار کم‌کاری تیروئید و ۱۲ درصد دارای اختلال رشد ذهنی بودند که نشان‌دهنده حالت وخیم آن زمان می بود.

چالش افتید در دوران بارداری

وی خاطرنشان کرد: بازدید‌ها از سال ۱۳۶۸ اغاز شد و در سال ۱۳۶۹ توزیع نمک یددار در سطح سرزمین اغاز شد. با این عمل، بهبود چشم‌گیری در حالت سلامت تیروئید رقم خورد. در حالی که تا سال ۱۳۷۵ شیوع شدید گواتر در سرزمین گزارش می‌شد، این آمار تا سال ۱۳۸۰ به‌طور قابل توجهی افت یافت.

به حرف های رئیس پژوهشکده غدد، ایران از سال ۱۳۸۲ از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO) در جمع کشورهای عاری از افتید معارفه شده است.

او گفت: در طی سه دهه قبل، بیشتر از ۳۰ میلیون نوزاد که ممکن می بود دچار افتید شوند، با اجرای این سیاست‌ها از عوارض آن مصون ماندند.

عزیزی با اشاره به چالش افتید در دوران بارداری او گفت: مصرف نمک یددار به تنهایی کفایت نمی‌کند. میانگین ید ادرار زنان باردار باید بالاتر از ۱۵۰ میکروگرم در لیتر باشد و ملزوم است در کنار نمک یددار، مکمل ید نیز مصرف شود. برنامه‌ریزی شده است تا با تلاش وزارت بهداشت، طی دو سال آینده افتید در دوران بارداری نیز به‌طور کامل رفع شود.

وی پافشاری کرد: زنان باردار باید از ابتدای بارداری تا آخر سه‌ماهه اول، مکمل یدوفولیک مصرف کنند تا از اختلالات رشدی جنین جلوگیری شود. در صورت مراعات نشدن اصول پیشگیری، گمان برگشت اختلالات ناشی از افتید در جامعه وجود دارد.

در آخر، عزیزی بر الزام ادامه پایش سراسری ید رسانی در جامعه پافشاری کرد و او گفت: پایش مقدار ید هر پنج سال یک‌بار، به‌اختصاصی در بین زنان باردار، باید به‌صورت منظم انجام شود تا از ابراز مجدد اختلالات تیروئیدی جلوگیری گردد.

هوش مصنوعی و تیروئید؛ ابزار کمکی با ظرفیت‌های بالقوه

رئیس پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم، در خصوص منفعت گیری از هوش مصنوعی در تشخیص بیماری‌های تیروئید او گفت: منفعت گیری از هوش مصنوعی ملزوم است اما تا وقتی که دانش ما و قوت هوش مصنوعی به سطح مطلوب نرسد، باید با احتیاط به آن نگاه کرد. اکنون این فناوری می‌تواند به گفتن نیروی کمکی مورد منفعت گیری قرار گیرد، اما تا این مدت راه بسیاری تا منفعت‌گیری کامل از آن داریم.

وی این چنین درمورد انتخاب روز جهانی تیروئید افزود: یکی از دلایل انتخاب این روز، اهمیت نقش ید و کانیود ید در اروپا بوده است که انجمن‌های اروپایی و آمریکایی در همین روز فعالیت‌های خود را اغاز کردند؛ به همین علت امروز به نام روز جهانی تیروئید نام‌گذاری شده است.

عزیزی درمورد حالت بیماری‌های تیروئید در سرزمین فرمود: با وجود بیماری‌هایی که امکان پذیر علتکم‌کاری یا پرتلاشی تیروئید شوند، خوشبختانه در عرصه از بین بردن افتید پیروزی‌های قابل توجهی داشته‌ایم. شیوع گواتر در سرزمین از ۶۸ درصد به ۵ تا ۷ درصد افت یافته است. یقیناً امکان پذیر عوامل فرد دیگر همانند علل مادرزادی نیز در ابراز بیماری نقش داشته باشند، اما در کنترل افتید به نتایج چشمگیری دست یافته‌ایم.

عزیزی اذعان کرد: به طور کلی، همه استان‌ها تلاش می‌کنند که یدرسانی به بهترین شکل ممکن انجام شود. با این حال، برای دریافت آمار دقیق‌تر باید گزارش‌های وزارت بهداشت مورد بازدید قرار گیرد. این چنین قسمت مهمی از مراقبت‌ها به مصرف نمک یددار توسط زنان باردار بستگی دارد.

لزوم استمرار آگاه‌سازی درمورد ید و مقابله با شبه‌علم در فضای مجازی

عزیزی با پافشاری بر اهمیت تداوم خبر‌رسانی در عرصه افتید اظهار کرد: در رابطه با افتید نباید از آگاهی‌بخشی به جامعه غافل شد. چرا که افت سطح ید از حد مشخصی، می‌تواند تبدیل ابراز اختلالات و مشکلات جدی در رشد جنین شود. ید تأثیر مستقیم بر ذهن و هوش کودکان دارد، به این علت افزایش نظارت و آگاه‌سازی عمومی امری الزامی است.

وی این چنین درمورد گسترش شبه‌علم در فضای مجازی او گفت: انتشار کردن مطالب غیرعلمی در فضای مجازی اتفاق‌ای جهانی است و دولت‌ها قادر به کنترل کامل آن نیستند. با این حال، می‌توان با ترقی سواد سلامت جامعه، تأثیر این مطالب را افت داد. مردم برای دریافت اطلاعات صحیح باید به پزشکان و متخصصان مراجعه کنند، نه به درمان‌های متفرقه و غیرعلمی.

عزیزی در ادامه به علائم مرتبط با اختلالات تیروئید اشاره کرد و او گفت: در کودکان، اختلالات رشد می‌تواند از نشانه‌های مشکلات تیروئیدی باشد و در بزرگسالان، علائمی همانند گواتر و کم‌کاری تیروئید باید مورد دقت قرار گیرد. خوشبختانه با رفع شدن افتید در سرزمین، این علائم در سال‌های تازه تا حد بسیاری افت یافته‌اند.

شیوع چاقی، دیابت و پوکی استخوان دلواپس‌کننده است

رئیس پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم، با اشاره به روال صعودی برخی از بیماری‌های متابولیک در سرزمین، اظهار داشت: چاقی، دیابت و پوکی استخوان از جمله بیماری‌هایی می باشند که در سال‌های تازه با روال افزایشی چشمگیری روبه رو بوده‌اند و اکنون جزو شایع‌ترین بیماری‌ها در دنیا به شمار می‌آیند. بر پایه آمار، نزدیک به ۱۵ درصد از افراد بالای ۲۰ سال در سرزمین به دیابت مبتلا می باشند.

وی در ادامه افزود: پوکی استخوان نیز به‌اختصاصی در بین زنان یائسه شایع‌تر است. یکی از دلایل مهم ابراز این بیماری، پایین بودن مصرف لبنیات در سبد غذایی روزانه است که تبدیل افت تراکم استخوانی و افزایش خطر شکستگی‌ها می‌شود.

عزیزی با اشاره به نقش ید در سلامت عمومی، گفت: تعداد بسیاری از این بیماری‌ها، از جمله چاقی و دیابت، می‌توانند با افتید نیز مرتبط باشند. افتید علتاختلال در کارکرد غده تیروئید شده و به جستوجو آن، اختلالات متابولیکی در بدن تشکیل می‌شود.

وی با پافشاری بر اهمیت دقت به بیماری‌های تیروئیدی او گفت: اکنون، بیماری‌های تیروئیدی جزو شایع‌ترین اختلالات غدد در سطح جهان می باشند. از این رو، پیشگیری، غربالگری منظم و درمان به‌موقع این بیماری‌ها باید به‌گفتن اولویتی مهم در نظام سلامت سرزمین مورد نظر قرار گیرد.

پوشش ۹۹ درصدی غربالگری کم‌کاری تیروئید نوزادان در سرزمین

رئیس پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم، با اشاره به سابقه اجرای مطرح‌های ملی غربالگری بیماری‌های تیروئیدی در سرزمین، او گفت: در سال‌های ابتدایی بعد از انقلاب، به‌اختصاصی در دهه ۱۳۵۰، موارد بسیاری از کودکان و نوجوانان با رشد جسمی نامتناسب ناشی از کم‌کاری تیروئید مادرزادی مشاهده می‌شد. این کودکان که در سنین ۵ تا ۱۵ سال بودند، به علت عدم تشخیص به‌موقع، با عوارض شدید رشد روبه رو می‌شدند.

او همین طور گفت: خوشبختانه با تلاش متخصصان داخلی، از سال ۱۳۶۸ مطرح غربالگری نوزادان ابتدا در تهران و سپس در سطح ملی اغاز شد. امروز، بیشتر از ۹۹ درصد نوزادان پیش از یک‌ماهگی تحت غربالگری قرار می‌گیرند ودر صورت تشخیص کم‌کاری تیروئید، بلافاصله داخل فرآیند درمان خواهد شد. این عمل توانسته تا حد بسیاری از ابراز اختلالات رشدی ناشی از این بیماری جلوگیری کند.

عزیزی با پافشاری بر نقش خبر‌رسانی در پیروزی این مطرح او گفت: یکی از دلایل مهم اجرای موفق این برنامه، آگاهی‌بخشی به خانواده‌ها و ترغیب آن‌ها به مراجعه سریع برای انجام غربالگری بوده است. دلنشین آنکه این مطرح در تعداد بسیاری از کشورهای جهان تا این مدت به‌طور کامل اجرا نمی‌شود، اما در ایران به‌خوبی نهادینه شده است.

وی در ادامه درمورد پرتلاشی تیروئید نیز گفت: نزدیک به ۷۰ درصد از موارد پرتلاشی تیروئید در سرزمین، از نوع انتشار می باشند؛ مشکلی که در قبل، به‌اختصاصی در دوران افتید، شایع‌تر می بود. هرچند درمان‌های دارویی و جراحی برای این بیماری در دسترس است، اما در نزدیک به ۵۰ درصد موارد، بعد از قطع دارو، بیماری عود می‌کند.

عزیزی در آخر از یک روش نوین درمانی خبر داد و او گفت: اخیراً روشی تازه برای درمان طویل مدت پرتلاشی تیروئید روی ۱۱۰ بیمار آزمایش شده که نتایج زیاد امیدوارکننده‌ای داشته است. این روش اکنون در مرحله بازدید و مطالعات تکمیلی قرار دارد و می‌تواند به‌گفتن یکی از گزینه‌های درمان پایدار در آینده مورد منفعت گیری قرار گیرد.

نقش تغذیه و اثرگذاری آن روی تیروئید

عزیزی در رابطه با نقش تغذیه و اثرگذاری ان روی تیروئید او گفت: شواهد علمی مشخصی درمورد تأثیر مستقیم و طویل مدت منفعت گیری از مواد پلاستیکی یا مواد مصنوعی بر کارکرد تیروئید وجود ندارد، هرچند برخی از این ترکیبات امکان پذیر در فرایند تشکیل برخی مواد غذایی وجود داشته باشند. با این حال، نمی‌توان او گفت این مواد تأثیر قطعی و زیان اور بر کارکرد غده تیروئید دارند.

او همین طور گفت: در این بین، مصرف زیاد سویا برای افرادی که عرصه کم‌کاری تیروئید دارند، امکان پذیر مشکلاتی تشکیل کند و پیشنهاد می‌شود در این افراد با احتیاط بیشتری مصرف شود.

عزیزی اذعان کرد: با اهمیت ترین عواملی که کارکرد تیروئید را تحت تأثیر قرار خواهند داد، داروها می باشند. برخی داروها به‌اختصاصی در مواردی که بیمار مشکلات گوارشی یا اختلال در جذب دارو دارد، امکان پذیر در روال درمان اختلال تشکیل کنند یا سطح هورمون‌ها را در خون تحول دهند. در کل، سبک زندگی به‌تنهایی عامل تعیین‌کننده‌ای در ابراز اختلالات تیروئیدی نیست و عمده مشکلات این غده زیاد تر تحت تأثیر عوامل دارویی یا عرصه‌ای شکل می‌گیرد./مهر